Nocleg i rezerwacje
📍 Mapa noclegu · najbliższe metro: Piramide (linia B), ok. 10-15 min pieszo.
Via della Pilotta 17. Otwarte dla zwiedzających w sobotę 9:15-13:15 (ostatnie wejście). Bilet 15 € (trasa krótka) lub 25 € (pełna, z apartamentem księżnej Izabeli), audioprzewodnik po polsku +5 €. Bilety w kasie albo online: galleriacolonna.it.
Via Gallia 28, San Giovanni (przy Porta Metronia, metro C). Od 2025 r. pod nowym adresem - dawny adres Piazza Tarquinia jest nieaktualny. 📍 Mapa
- Bilety do Koloseum (piątek rano, bilet 24h z Forum i Palatynem) - tylko online z godziną wejścia: colosseo.it/biglietti. Kupić jak najszybciej, terminy się kończą.
- Palazzo Colonna - można kupić online (Ticketone) albo na miejscu w sobotę.
- Kolacje bez rezerwacji: Da Enzo al 29 (sobota) - przyjść ok. 18:30-18:45; Felice a Testaccio (niedziela) - na otwarcie ok. 19:00.
- Noc muzeów "Musei in Musica" (sob 21.11, 20:00-2:00, bilet ok. 1-2 €) - kilka dni przed sprawdzić program koncertów na museiincomuneroma.it.
- Wtorek: lot FR 2114 z Ciampino o 20:00 (na lotnisku ok. 18:00). Pomysł na bagaże (podręczny ze sobą albo przechowalnia na Termini), bilety na pociąg FL4 kupić na Termini.
- Panteon (7 €) - warto online, żeby ominąć kolejki. Zamek św. Anioła (18 €) tylko, jeśli zdecydujecie się wejść.
- Kilka dni przed niedzielą sprawdzić, czy 22.11 (Chrystusa Króla) nie ma mszy papieskiej, która ogranicza wejście do Bazyliki rano.
- Metro i autobusy: płatność kartą zbliżeniową przy bramce. Metro zwykle do 23:30, w pt i sob do ok. 1:30.
- Wygodne buty i parasol - w listopadzie w Rzymie często pada.
Piątek 20.11 - Starożytny Rzym i Kapitol
- Koloseum, Forum i Palatyn (książka s. 146)
- Kapitol i Fora Cesarskie (s. 166)
- wieczór: Monti (s. 180)
Śniadanie na Mercato di Testaccio
Hala targowa 5 min od noclegu - kawa, cornetto, owoce. Targ czynny pn-sob ok. 7:00-15:30 (w niedzielę zamknięty).
Historia i ciekawostki
Testaccio to dzielnica robotnicza wokół dawnej rzeźni (Mattatoio, 1888-1975). Robotnicy część zapłaty dostawali w podrobach - tak narodziła się rzymska kuchnia quinto quarto ("piąta ćwiartka"), którą w poniedziałek zjecie w Santo Palato.
Koloseum
Wejście na godzinę z biletu (najlepiej 9:00-9:30, zanim zrobi się tłok). Ok. 1,5 h.
Historia i ciekawostki
Właściwa nazwa to Amfiteatr Flawiuszów. Budowę zaczął cesarz Wespazjan ok. 70-72 r., a otworzył jego syn Tytus w 80 r. igrzyskami trwającymi 100 dni.
Mieściło ok. 50 tys. widzów. Nad widownią rozpinano płócienny dach (velarium), obsługiwany przez marynarzy floty.
Nazwa "Koloseum" pochodzi najpewniej od stojącego obok kolosalnego posągu Nerona, a nie od rozmiarów budowli.
Dziury w murach to ślady po wyrwanych w średniowieczu żelaznych klamrach. Po trzęsieniu ziemi w 1349 r. Koloseum przez wieki służyło za kamieniołom - trawertyn z niego trafił m.in. do rzymskich pałaców i kościołów.
Łuk Konstantyna
Tuż obok Koloseum, po drodze na Forum.
Historia i ciekawostki
Postawiony w 315 r. na pamiątkę zwycięstwa Konstantyna nad Maksencjuszem przy Moście Mulwijskim. Część płaskorzeźb zabrano z wcześniejszych pomników Trajana, Hadriana i Marka Aureliusza - to taki antyczny recykling.
Forum Romanum
Via Sacra, świątynie, łuki. Ok. 1,5 h razem z Palatynem.
Historia i ciekawostki
Przez stulecia serce Rzymu: polityka, sądy, handel i religia. Teren był pierwotnie bagnem - osuszył go kanał Cloaca Maxima, działający w części do dziś.
W 44 r. p.n.e. w tym miejscu spalono ciało Cezara, a później stanęła tu Świątynia Boskiego Juliusza. Do dziś 15 marca ludzie zostawiają w jej ruinach kwiaty.
Łuk Tytusa (81 r.) pokazuje legionistów niosących menorę ze zburzonej Świątyni Jerozolimskiej.
Kurię Julia (budynek senatu) uratowało to, że zamieniono ją na kościół. Jej antyczne brązowe drzwi przeniesiono do Bazyliki na Lateranie - zobaczycie je w poniedziałek.
Palatyn i Terrazza Belvedere del Palatino
Punkt widokowy nr 16 z książki: z północnej krawędzi Palatynu (Orti Farnesiani) widać Forum Romanum, Koloseum i Vittoriano. Uwaga na "nachalne mewy".
Historia i ciekawostki
Według legendy tu Romulus założył Rzym w 753 r. p.n.e. Z czasem wzgórze zabudowali cesarze - od łacińskiego Palatium pochodzi nasze słowo "pałac".
Orti Farnesiani to XVI-wieczne ogrody rodu Farnese, jedne z pierwszych ogrodów botanicznych w Europie.
Z południowej strony wzgórza widać Circo Massimo - największy stadion starożytności (ok. 150 tys. widzów).
Obiad w Monti
Monti to 10 min od wyjścia z Forum (od strony via dei Fori Imperiali). Małe trattorie i winiarnie w uliczkach via del Boschetto i via Panisperna - wybierzcie na miejscu, bez pośpiechu.
Fora Cesarskie i Kolumna Trajana (Hale Trajana opcjonalnie)
Spacer via dei Fori Imperiali do Kolumny Trajana - ruiny dobrze widać z ulicy. Opcjonalnie, jeśli macie ochotę na muzeum: Hale Trajana z tarasem (punkt widokowy nr 13) - widok na Forum Trajana, Vittoriano i Forum Romanum. Wejście od via IV Novembre.
Historia i ciekawostki
Hale Trajana przypisuje się Apollodorowi z Damaszku - powstały na początku II w. jako wielopiętrowy kompleks sklepów i biur nazywany "pierwszym centrum handlowym świata".
Kolumna Trajana (113 r.) ma ok. 30 m, a spiralny fryz z ok. 2500 postaciami opowiada o wojnach z Dakami. W podstawie złożono prochy cesarza. Od 1587 r. na szczycie stoi św. Piotr.
Zachód słońca: Terrazza delle Quadrighe (Vittoriano)
Punkt widokowy nr 12 - najwyższy taras w centrum, panorama 360°. Wjazd szklaną windą. Bądźcie na górze ok. 16:20, zachód ok. 16:45.
Historia i ciekawostki
Pomnik Wiktora Emanuela II, pierwszego króla zjednoczonych Włoch, budowany 1885-1935. Biały marmur z Botticino (okolice Brescii) gryzie się z rzymskim trawertynem.
Rzymianie nie przepadają za nim i nazywają go "maszyną do pisania" albo "tortem weselnym". Pod nim od 1921 r. jest Grób Nieznanego Żołnierza.
Pod budowę wyburzono część średniowiecznej zabudowy na stoku Kapitolu.
Kapitol: Piazza del Campidoglio i widok na Forum nocą
Plac Michała Anioła, a za Palazzo Senatorio tarasy z widokiem na oświetlone Forum Romanum (punkty nr 14 i 15, za darmo). Kawa z widokiem: Terrazza Caffarelli przy Muzeach Kapitolińskich - wejście do kawiarni bez biletu do muzeum.
Historia i ciekawostki
Plac zaprojektował Michał Anioł od 1536 r. i odwrócił go plecami do antycznego Forum, a twarzą do papieskiego Rzymu i Bazyliki św. Piotra.
Konny posąg Marka Aureliusza przetrwał średniowiecze, bo brano go za Konstantyna, pierwszego chrześcijańskiego cesarza. Oryginał jest w muzeum, na placu stoi kopia.
Muzea Kapitolińskie (1471) uchodzą za najstarsze publiczne muzeum świata. Obok jest Skała Tarpejska, z której strącano zdrajców.
Kolacja w Monti
Placyk z fontanną to serce dzielnicy - wieczorem siedzą tu mieszkańcy. Knajpki wokół placu i w via Leonina - wybierzcie na miejscu.
Historia i ciekawostki
W starożytności to była Subura - gęsta, biedna i głośna dzielnica. Wychował się tu Juliusz Cezar. Dziś Monti to winiarnie, vintage i małe knajpki.
Koloseum nocą z Ponte degli Annibaldi
Punkt widokowy nr 11: pieszy mostek nad via degli Annibaldi, ławki i oświetlone Koloseum. Potem metro Colosseo -> Piramide (w pt i sob kursuje do ok. 1:30).
Sobota 21.11 - Palazzo Colonna, Trevi i Centro Storico
- Trevi, Colonna i Campo Marzio (książka s. 108)
- Centro Storico (s. 124)
- wieczór: Trastevere (s. 236)
Palazzo Colonna i ogrody z tarasem
Wejście od Via della Pilotta 17. Ok. 2 h. Na końcu ogrody na stoku Kwirynału z tarasem - punkt widokowy nr 17 z książki ("hit ponad innym hitem": pinia na pierwszym planie, w tle Vittoriano).
Historia i ciekawostki
Ród Colonna mieszka w tym miejscu od średniowiecza - to jeden z najstarszych i największych prywatnych pałaców Rzymu. W XV w. rezydował tu papież Marcin V, z rodu Colonna.
Wielka Galeria (ukończona w 1703 r.) bywa porównywana z Galerią Zwierciadlaną w Wersalu. Na schodach galerii tkwi kula armatnia z 1849 r., z oblężenia Rzymu przez Francuzów - zostawiono ją na pamiątkę.
Plafony sławią Marcantonia Colonnę, zwycięzcę spod Lepanto (1571). Wśród obrazów jest słynny "Jedzący fasolę" Annibale Carracciego.
W Galerii nakręcono finałową konferencję prasową w "Rzymskich wakacjach" (1953) z Audrey Hepburn.
Piazza del Quirinale i kawa z wypiekiem w Faro
Miejsce Saszy. Z pałacu 2 min pod górę na Piazza del Quirinale (widok ponad dachami na kopułę św. Piotra), dalej via XX Settembre obok Fontanny Mojżesza - ok. 20 min do Faro, Via Piave 55. Kawa specialty i wypieki, bez rezerwacji.
Historia i ciekawostki
Faro ("latarnia") to jedna z pierwszych kawiarni specialty w Rzymie - Gambero Rosso wymienia ją wśród najlepszych miejsc na kawę w mieście. Ziarna są jasno palone, a espresso smakuje inaczej niż w klasycznym rzymskim barze.
Pałac Kwirynalski był letnią rezydencją papieży aż do 1870 r., potem pałacem królów Włoch, a od czasów Republiki to siedziba prezydenta Włoch.
Fontanna di Trevi
Ok. 25 min pieszo od Faro, z górki. Do niecki przy wodzie wchodzi się z biletem, plac jest wolny.
Historia i ciekawostki
Ukończona w 1762 r. według projektu Nicoli Salviego. To ujście akweduktu Aqua Virgo z 19 r. p.n.e. - według legendy źródło wskazała żołnierzom młoda dziewczyna.
Zwyczaj: monetę rzuca się prawą ręką przez lewe ramię - wtedy wrócisz do Rzymu. Rocznie zbiera się ok. 1,5 mln € i trafia to do Caritasu.
Tu Anita Ekberg brodziła w wodzie w "Słodkim życiu" Felliniego (1960).
Panteon
10 min od Trevi. Ok. 30-40 min.
Historia i ciekawostki
Obecny budynek wzniósł cesarz Hadrian ok. 118-125 r., ale zostawił na fryzie napis M. AGRIPPA - na cześć budowniczego pierwszej świątyni.
Kopuła ma 43,3 m średnicy, tyle samo co wysokość budynku. To wciąż największa kopuła z niezbrojonego betonu na świecie. Przez oculus (9 m) wpada deszcz - w posadzce są otwory odpływowe.
W 609 r. świątynię zamieniono na kościół i dlatego przetrwała. Pochowano tu Rafaela i pierwszych królów Włoch.
Pizza na kawałki w Antico Forno Roscioli
Miejsce Saszy. Via dei Chiavari 34, ok. 10 min od Panteonu (przez Largo Argentina), 2 min od Campo de' Fiori. Pizza al taglio na wagę zamiast pełnego obiadu - zjecie na stojąco albo na placu. Zwykle jest kolejka, ale idzie szybko.
Historia i ciekawostki
Rodzina Roscioli piecze w tym miejscu od ok. 50 lat. Pizza bianca (sama oliwa i sól) i pizza rossa (z pomidorami) to rzymski klasyk na drugie śniadanie.
Pizzę al taglio kupuje się na wagę: pokazujecie palcami szerokość kawałka ("tanto così") i płacicie za gramy.
Campo de' Fiori obok to jedyny duży plac w centrum bez kościoła. Pomnik Giordana Bruna stoi tam, gdzie spalono go na stosie w 1600 r.
San Luigi dei Francesi - trzy obrazy Caravaggia
Kościół ok. 10 min od Roscioli. W kaplicy Contarelli (lewa nawa, przy ołtarzu) trzy obrazy o św. Mateuszu. Wstęp wolny, oświetlenie na monetę.
Historia i ciekawostki
"Powołanie św. Mateusza", "Natchnienie" i "Męczeństwo" (1599-1602) to pierwsze publiczne zamówienie Caravaggia - po nim stał się najgłośniejszym malarzem Rzymu.
Pierwszą wersję "Natchnienia" duchowni odrzucili: święty wyglądał jak prosty, bosy chłop. Ta wersja spłonęła w Berlinie w 1945 r.
Piazza Navona
Fontanna Czterech Rzek, Sant'Agnese in Agone, uliczni artyści. Ochota na tiramisu już tu? 2 min od placu jest Two Sizes (patrz "Jedzenie" - propozycje Claude).
Historia i ciekawostki
Kształt placu to obrys Stadionu Domicjana (ok. 86 r.) - domy stoją na dawnych trybunach. Pod placem można zobaczyć jego resztki.
Fontanna Czterech Rzek Berniniego (1651): Nil, Ganges, Dunaj i Rio de la Plata. Legenda mówi, że Nil zasłania twarz, żeby nie patrzeć na kościół rywala Borrominiego - ale fasadę kościoła zbudowano już po fontannie, więc to tylko anegdota.
Od XVII do XIX w. latem zalewano plac wodą i urządzano zabawy na "jeziorze".
Tiramisu w Pompi - na wynos, na zachód słońca
Propozycja Claude. Ok. 25 min spacerem z Piazza Navona (wyjdźcie ok. 15:25). Pompi przy via della Croce, 2 min od Schodów Hiszpańskich - najsłynniejsze tiramisu w Rzymie, w pudełeczkach na wynos (klasyczne, pistacjowe, truskawkowe i inne). Zabierzcie je na taras Pincio.
Historia i ciekawostki
Tiramisu to młody deser - pierwsze pewne przepisy pochodzą z lat 60. i 70. XX w. najczęściej wskazuje się Treviso, choć o pierwszeństwo spiera się też Friuli. Nazwa w dialekcie z Veneto ("tirame su") znaczy "podnieś mnie" (od kawy i cukru).
Pompi zaczynał na via Albalonga (okolice Re di Roma) jako lokalna cukiernia i kawiarnia i dopiero tiramisu zrobiło z niego markę z kilkoma punktami w mieście.
Schody Hiszpańskie i Trinità dei Monti
Z placu przed kościołem na górze schodów - punkt widokowy nr 19 ("złota godzina" nad dachami).
Historia i ciekawostki
Schody zbudowano w latach 1723-1725 za pieniądze francuskiego dyplomaty - łączą francuski kościół Trinità dei Monti z placem, przy którym była ambasada Hiszpanii przy Stolicy Apostolskiej (stąd nazwa).
Fontanna Barcaccia u stóp schodów (Pietro Bernini, ojciec słynnego Gian Lorenza) ma podobno upamiętniać łódź, którą powódź w 1598 r. zostawiła na placu.
Obok, w domu przy schodach, zmarł w 1821 r. poeta John Keats - jest tam jego muzeum.
Zachód słońca: Terrazza del Pincio
Punkt widokowy nr 20: 10 min spaceru viale della Trinità dei Monti obok Villa Medici. Widok na Piazza del Popolo i kopułę św. Piotra. Zachód ok. 16:44.
Historia i ciekawostki
Taras i zejście na Piazza del Popolo zaprojektował na początku XIX w. Giuseppe Valadier.
Obelisk na środku placu (Ramzes II, ok. 3200 lat) przywiózł z Egiptu Oktawian August w 10 r. p.n.e. Na Piazza del Popolo stoi od 1589 r.
Piazza del Popolo i Santa Maria del Popolo
Schodami w dół na plac. Jeśli kościół jest jeszcze otwarty (zwykle do ok. 19:00, godziny bywają różne), w kaplicy Cerasi wiszą dwa kolejne Caravaggia. Potem taksówka do Trastevere (ok. 15 min).
Historia i ciekawostki
Według legendy w tym miejscu był grób Nerona, a jego duch straszył z drzewa orzechowego. Papież Paschalis II kazał w 1099 r. ściąć drzewo i postawić kaplicę - z niej wyrósł kościół.
W środku: "Nawrócenie św. Pawła" i "Ukrzyżowanie św. Piotra" Caravaggia oraz kaplica Chigi zaprojektowana przez Rafaela.
Kolacja w Trattoria Da Enzo al 29 (Trastevere)
Miejsce Saszy. Via dei Vascellari 29, cicha część Trastevere przy Wyspie Tyberyjskiej. Tu cacio e pepe, carbonara i amatriciana. Mała sala, kolejka przed otwarciem - stańcie w niej ok. 18:30-18:45.
Historia i ciekawostki
Cacio e pepe to tylko trzy składniki: makaron, pecorino romano i czarny pieprz. Cała sztuka to kremowy sos z sera i skrobiowej wody z gotowania makaronu - bez śmietany.
To danie pasterzy z okolic Rzymu: suchy ser i pieprz nie psuły się w drodze i dawały energię.
Noc muzeów "Musei in Musica" - Museo di Roma in Trastevere
Tylko w tę sobotę: muzea miejskie otwarte w nocy z koncertami i spektaklami na żywo. Museo di Roma in Trastevere (Piazza di Sant'Egidio) jest kilka minut od Da Enzo. Wejdźcie choćby na koncert - bilet symboliczny.
Historia i ciekawostki
To 16. edycja Musei in Musica - w poprzedniej przyszło ok. 34 tys. osób.
Museo di Roma in Trastevere mieści się w dawnym klasztorze karmelitanek i pokazuje codzienne życie Rzymu w XVIII i XIX w.
Piazza Trilussa - plac na wieczór
Schody przy fontannie u wylotu Ponte Sisto - wieczorami siedzą tu tłumy, często grają uliczni muzycy, najwięcej w weekendy. Z mostu nocny widok na kopułę św. Piotra. Potem do noclegu ok. 25-30 min pieszo albo taksówką.
Historia i ciekawostki
Plac nosi imię Trilussy - poety, który pisał wierszem w dialekcie rzymskim (romanesco). Jego brązowe popiersie stoi na placu, pochylone, jakby właśnie recytował.
Niedziela 22.11 - Watykan, Borgo, Trastevere i Janikulum
- Watykan i Borgo (książka s. 216)
- Trastevere i Janikulum (s. 236)
Bazylika św. Piotra
Bazylika otwiera się o 7:00 - rano kolejka do kontroli jest najkrótsza. Wstęp wolny, ramiona i kolana zakryte.
Historia i ciekawostki
Największy kościół chrześcijaństwa, budowany 1506-1626 nad grobem św. Piotra, w miejscu bazyliki Konstantyna.
"Pietà" Michała Anioła (1499) to jedyne dzieło, które artysta podpisał - jego imię biegnie po szarfie na piersi Maryi.
Brązowy baldachim Berniniego nad ołtarzem ma prawie 30 m wysokości. Obelisk na placu stał kiedyś w cyrku Kaliguli i Nerona, gdzie według tradycji zginął Piotr.
Stańcie na jednym z dwóch okrągłych kamieni między fontanną a obeliskiem: cztery rzędy kolumn kolumnady Berniniego zlewają się wtedy w jeden.
Kopuła św. Piotra
Punkt widokowy nr 1: panorama 360° i widok z góry na wnętrze bazyliki. Książka poleca ranek tuż po otwarciu. Ok. 1-1,5 h.
Historia i ciekawostki
Kopułę zaprojektował Michał Anioł, ukończył ją po jego śmierci Giacomo della Porta (1590). Krzyż na szczycie jest ok. 136 m nad placem.
Dla rzymian er cupolone to punkt orientacyjny - widać go z prawie każdego punktu widokowego w tym planie.
Kawa w Borgo i Zamek św. Anioła (wnętrza opcjonalnie)
10 min via della Conciliazione. Najpierw przerwa na kawę w uliczkach Borgo Pio (bary z dala od placu są spokojniejsze i tańsze). Zamek świetnie wygląda z zewnątrz i z mostu. Do środka tylko, jeśli macie ochotę: górny taras z widokiem na Watykan i Tyber, ok. 1,5 h.
Historia i ciekawostki
Zbudowany jako mauzoleum cesarza Hadriana (135-139 r.), potem twierdza i schronienie papieży.
Nazwa pochodzi od wizji papieża Grzegorza Wielkiego z 590 r.: archanioł Michał chował miecz na szczycie budowli, co oznaczało koniec zarazy. Stąd posąg anioła na szczycie.
Podczas złupienia Rzymu w 1527 r. papież Klemens VII uciekł tu z Watykanu krytym korytarzem Passetto di Borgo (ok. 800 m).
Z tego tarasu skacze bohaterka w finale opery "Tosca" Pucciniego.
Anioł Pański z papieżem (opcjonalnie)
W niedziele o 12:00 papież zwykle odmawia modlitwę Anioł Pański z okna Pałacu Apostolskiego. Plac 10 min od Zamku. Darmowe, bez biletów.
Obiad w Borgo lub Prati
Uliczki Borgo między Watykanem a Zamkiem albo Prati na północ od Zamku - trattorie wybierzcie na miejscu, im dalej od placu św. Piotra, tym lepiej.
Ponte Sant'Angelo i spacer do Trastevere
Punkt widokowy nr 4: z mostu widok na Zamek i kopułę św. Piotra nad Tybrem. Dalej ok. 25 min spacerem via della Lungara do Trastevere (po drodze Palazzo Corsini, Porta Settimiana).
Historia i ciekawostki
Most zbudował Hadrian, żeby prowadził do jego mauzoleum. Anioły z narzędziami Męki Pańskiej zaprojektował Bernini (1669), a wykuli je głównie jego uczniowie - na moście stoją kopie, dwa oryginały są w kościele Sant'Andrea delle Fratte.
Trastevere: Santa Maria in Trastevere i uliczki
Bazylika ze złotymi mozaikami, potem uliczki via della Scala, vicolo del Cedro, Piazza Trilussa i widok z Ponte Sisto.
Historia i ciekawostki
Jeden z najstarszych kościołów Rzymu i prawdopodobnie pierwszy poświęcony Maryi. Mozaiki w absydzie są z XII w.
Legenda mówi, że w 38 r. p.n.e. trysnęło tu źródło oleju (fons olei), co odczytano jako zapowiedź narodzin Chrystusa.
Trastevere to dosłownie "za Tybrem" - po polsku Zatybrze. Mieszkańcy uważają się za najbardziej rzymskich z rzymian.
Tiramisu w Merisù
Propozycja Claude. Via di San Francesco a Ripa 29, ok. 5 min od Santa Maria in Trastevere. Tiramisu składane na zamówienie na oczach klienta (lustro nad ladą), w nowoczesnej, chrupiącej wersji. Mało miejsc do siedzenia, bywa kolejka.
Wejście na Janikulum: San Pietro in Montorio i Fontana dell'Acqua Paola
Ok. 15-20 min pod górę via Garibaldi. Po drodze dziedziniec z Tempietto Bramantego (San Pietro in Montorio), potem taras przy fontannie - punkt widokowy z książki (przy nr 5).
Historia i ciekawostki
Tempietto Bramantego (1502) stoi w miejscu, gdzie według tradycji ukrzyżowano św. Piotra. Ten mały okrągły budynek stał się wzorem dla renesansowych kopuł.
"Il Fontanone" (1612) zbudował papież Paweł V jako ujście odnowionego akweduktu Trajana. Marmur pochodzi m.in. z Forum.
Zachód słońca: Janikulum, Piazzale Garibaldi
Punkt widokowy nr 5 - według książki i większości rankingów jeden z najpiękniejszych widoków na całe stare miasto. 10 min od fontanny. Zachód ok. 16:43.
Historia i ciekawostki
W 1849 r. Garibaldi bronił tu Republiki Rzymskiej przed Francuzami. Stąd jego konny pomnik i aleja popiersi garibaldczyków.
Codziennie o 12:00 spod tarasu strzela armata. Tradycja sięga 1847 r. (wystrzał pomagał zsynchronizować dzwony rzymskich kościołów), a na Janikulum armata stoi od 1904 r.
Janikulum to jedno z najwyższych wzgórz Rzymu, choć nie należy do słynnej siódemki.
Kolacja w Felice a Testaccio
Miejsce Saszy. Po zachodzie słońca zejście z Janikulum do Trastevere, wieczorny spacer i ok. 25-30 min pieszo przez Ponte Sublicio do Testaccio. Felice (Via Mastro Giorgio 29) jest kilka minut od noclegu. Obowiązkowo tonnarelli cacio e pepe.
Historia i ciekawostki
Felice to jedna z najstarszych trattorii Testaccio. Słynie z tego, że cacio e pepe kelner miesza przy stoliku, tuż przed podaniem - żeby sos był kremowy.
Testaccio uważa się za kolebkę rzymskiej kuchni robotniczej, a cacio e pepe, carbonara, amatriciana i gricia to tutejsza "czwórka" makaronów.
Poniedziałek 23.11 - Awentyn, Celio i Lateran + obiad w Santo Palato
- Awentyn (książka s. 146 i punkty widokowe 6-8)
- Celio i Lateran (s. 200)
Dziurka od klucza - Piazza dei Cavalieri di Malta
Punkt widokowy nr 8: przez dziurkę w zielonej bramie widać kopułę św. Piotra na końcu alei. Książka radzi być najpóźniej o 8:00, bo potem stoi kolejka. Zdjęcie telefonem jest trudne.
Historia i ciekawostki
Brama prowadzi do willi Zakonu Kawalerów Maltańskich, który ma status eksterytorialny. Patrząc przez dziurkę, widzi się więc trzy "państwa" naraz: teren Zakonu, Włochy i Watykan.
Plac i bramę zaprojektował w 1765 r. Giovanni Battista Piranesi - to jedyna budowla tego słynnego rytownika.
Giardino degli Aranci i ogród Sant'Alessio
Punkt widokowy nr 6: ogród pełen drzewek pomarańczowych z tarasem nad Tybrem i kopułą św. Piotra. Tuż obok spokojniejszy ogród Sant'Alessio (nr 7). Bazylika Santa Sabina obok ogrodu jest w poniedziałek otwarta dopiero od 12:00 - rano tylko z zewnątrz.
Historia i ciekawostki
Ogród założono w 1932 r. na miejscu twierdzy rodu Savelli (oficjalnie Parco Savello).
Według tradycji św. Dominik przywiózł ok. 1220 r. z Hiszpanii pierwsze drzewko pomarańczy do Rzymu i posadził je w klasztorze Santa Sabina. Jego następcę widać przez otwór w ścianie portyku (gdy bazylika jest otwarta).
Santa Sabina (V w.) ma oryginalne cyprysowe drzwi z ok. 430 r. - na jednej z kwater jest jedno z najstarszych przedstawień Ukrzyżowania.
Circo Massimo (po drodze)
Zejście Clivo dei Publicii i spacer wzdłuż toru wyścigów rydwanów. Ust Prawdy (Santa Maria in Cosmedin, od 9:30, 5 min w bok) zmieszczą się tylko, jeśli pominiecie Case Romane.
Historia i ciekawostki
Największy stadion w historii - mieścił ok. 150 tys. widzów (niektórzy podają nawet 250 tys.). Ostatnie wyścigi odbyły się tu w 549 r.
Celio: Clivo di Scauro (Case Romane opcjonalnie)
Malownicza uliczka pod średniowiecznymi łukami przy kościele Santi Giovanni e Paolo. Opcjonalnie, dla chętnych: pod kościołem ok. 20 pomieszczeń rzymskich domów z freskami z III-IV w. (Case Romane).
Historia i ciekawostki
Według tradycji w tym domu mieszkali i zostali straceni bracia Jan i Paweł, urzędnicy dworu cesarskiego, w IV w. Nad ich domem zbudowano kościół.
Villa Celimontana
Punkt widokowy nr 9 "dla koneserów zapomnianych miejsc": zielony park, a w jego południowym rogu, na wysokim murze - widok z urwiska wzgórza Celius na Awentyn.
Historia i ciekawostki
Renesansowa willa rodu Mattei (XVI w.), dziś siedziba Włoskiego Towarzystwa Geograficznego. W parku stoi mały egipski obelisk.
Bazylika San Clemente (podziemia opcjonalnie)
10 min od parku. Górny kościół z XII w. i złotą mozaiką zajmie 10 minut. Opcjonalnie podziemia: schodzi się do kościoła z IV w., a niżej do rzymskich domów i świątyni Mitry z I-II w. Słychać podziemny strumień. Jeśli pomijacie podziemia - czas na kawę po drodze.
Historia i ciekawostki
To najlepsze miejsce w Rzymie, żeby zobaczyć, jak miasto rosło warstwami - jedna budowla na drugiej.
Na fresku z XI w. jest napis z przekleństwem rzucanym przez rzymianina do służących - uważany za jeden z najstarszych zapisów języka włoskiego zamiast łaciny.
Scala Santa (Święte Schody)
15 min od San Clemente, naprzeciw bazyliki. Wierni wchodzą po schodach na kolanach, obok są zwykłe schody.
Historia i ciekawostki
Według tradycji to 28 stopni z pałacu Piłata w Jerozolimie, po których szedł Jezus. Miała je przywieźć do Rzymu św. Helena, matka Konstantyna.
Na górze jest Sancta Sanctorum, dawna prywatna kaplica papieży.
Bazylika św. Jana na Lateranie
Katedra Rzymu. Przed nią obelisk. Ok. 45 min, potem 15 min pieszo do restauracji.
Historia i ciekawostki
To katedra papieża jako biskupa Rzymu, a nie Bazylika św. Piotra - "matka i głowa wszystkich kościołów miasta i świata". Konsekrowana ok. 324 r. za Konstantyna.
Główne drzwi to antyczne brązowe drzwi z Kurii Julii z Forum Romanum (widzieliście jej budynek w piątek).
Obelisk na placu (Totmes III, XV w. p.n.e.) ma ponad 32 m - to najwyższy starożytny egipski obelisk na świecie.
W Pałacu Laterańskim obok podpisano w 1929 r. traktaty, które utworzyły państwo Watykan.
Obiad w Santo Palato - rezerwacja
Trattoria szefowej Sarah Cicolini: rzymska klasyka i quinto quarto - carbonara, amatriciana, trippa alla romana, polpetta di coda, maritozzo z kremem na deser.
Historia i ciekawostki
Sarah Cicolini pochodzi z Abruzji i otworzyła Santo Palato w 2017 r. Trattoria szybko trafiła na listy najlepszych w Rzymie, a stoliki trzeba rezerwować z wyprzedzeniem.
Nowy lokal ma trzy razy większą kuchnię i piwnicę z blisko tysiącem win.
Po obiedzie: wieczór na luzie
Słońce zachodzi ok. 16:43, więc po obiedzie będzie już szarówka. Opcja A: metro C z Porta Metronia jedną stację do Colosseo i spacer w świetle latarni (Giardinetto del Monte Oppio, nr 10). Opcja B: powrót do Testaccio, aperitivo i wieczór na Piazza Testaccio, gdzie siedzą mieszkańcy (patrz "Testaccio - nasza baza"). Po obiedzie w Santo Palato kolacja raczej lekka (np. Trapizzino). Wieczorem warto się spakować - jutro wymeldowanie.
Historia i ciekawostki
Stacje metra C Porta Metronia i Colosseo otwarto w grudniu 2025 r. To "archeostacje": podczas budowy znaleziono m.in. koszary z czasów Hadriana, a część znalezisk pokazano w samych stacjach.
Wtorek 24.11 - Café Merenda, Castel Gandolfo i wylot z Ciampino
- rano: Ostiense (obok Testaccio)
- Castel Gandolfo nad Jeziorem Albano (Castelli Romani - poza książką)
- wieczorem: lotnisko Ciampino
Wymeldowanie i śniadanie w Café Merenda
Miejsce Saszy. Via del Gazometro 5/A (Ostiense), ok. 20-25 min pieszo z noclegu - z walizkami lepiej krótka taksówka. Wypieki robione na miejscu, słynny maritozzo z bitą śmietaną, dobra kawa.
Historia i ciekawostki
Za oknem widać Gazometro - stalowy szkielet zbiornika gazu z lat 30. XX w., prawie 90 m wysokości. Stał się symbolem industrialnej dzielnicy Ostiense, dziś pełnej street artu i knajp.
Maritozzo to rzymska drożdżówka przecięta i wypełniona bitą śmietaną. Dawniej narzeczeni chowali w niej pierścionek - od marito, czyli "mąż".
Pociągiem do Castel Gandolfo
Najbliżej Café Merenda jest metro linii B (Garbatella albo Piramide - sprawdźcie w Mapach). Metrem do Termini, potem FL4 do Castel Gandolfo. Za oknem rzymska Kampania i akwedukty, potem pod górę w Góry Albańskie.
Castel Gandolfo: Piazza della Libertà i kościół Berniniego
Główny plac z fontanną, kościół San Tommaso da Villanova (projekt Berniniego, wstęp wolny, zwykle 8:30-17:30) i fasada Pałacu Papieskiego. Miasteczko jest małe - spacer bez pośpiechu, kawa na placu.
Historia i ciekawostki
Papieże przyjeżdżają tu na lato od XVII w. - pałac urządził dla siebie papież Urban VIII (pierwszy pobyt w 1626 r.). Teren leży na ruinach ogromnej willi cesarza Domicjana z I w.
Od traktatów laterańskich (1929) papieskie wille mają status eksterytorialny - formalnie należą do Stolicy Apostolskiej, choć leżą we Włoszech.
W czasie II wojny światowej Pius XII ukrywał tu tysiące uchodźców. W papieskich apartamentach urodziło się wtedy kilkadziesiąt dzieci, a części z nich nadano imiona Pius albo Eugenio (od imienia papieża).
Papież Franciszek nie spędzał tu wakacji i w 2016 r. otworzył pałac jako muzeum. Leon XIV wrócił do tradycji: od 2025 r. zwykle przyjeżdża w poniedziałek wieczorem i spędza tu wtorek - prawdopodobnie dlatego pałac jest we wtorki zamknięty dla zwiedzających (sam papież mieszka w Villi Barberini). Może zobaczycie go, gdy wieczorem wraca do Watykanu.
Kościół na placu Bernini zaprojektował ok. 1658-1661 dla papieża Aleksandra VII z rodu Chigi. Przeniósł też wtedy fontannę na środek placu.
Widok na Jezioro Albano
Od wschodniej strony placu uliczka prowadzi na belweder nad jeziorem: owalny krater wypełniony wodą, po drugiej stronie zalesione zbocza i Monte Cavo.
Historia i ciekawostki
Jezioro Albano wypełnia krater wygasłego wulkanu i ma ok. 170 m głębokości - to jedno z najgłębszych jezior wulkanicznych we Włoszech.
Według legendy na jego brzegu stało Alba Longa, miasto założone przez syna Eneasza. Z rodu jego królów mieli pochodzić Romulus i Remus.
Na jeziorze rozegrano wioślarskie i kajakowe zawody igrzysk olimpijskich w Rzymie w 1960 r.
Obiad z widokiem na jezioro
Restauracje z tarasami nad jeziorem są przy placu i w uliczkach obok - wybierzcie na miejscu. Lokalne specjały Castelli Romani: porchetta (pieczona prosięcina, najsłynniejsza z sąsiedniej Ariccii) i białe wino z okolic (Frascati).
Ostatnia kawa i spacer
Kawa na placu albo spacer uliczkami nad jeziorem. Czasu jest sporo, więc z lekkim bagażem można zejść stromo nad sam brzeg jeziora (powrót pod górę). Zachód słońca ok. 16:40 - zmierzch nad kraterem przed wyjazdem na lotnisko.
Na lotnisko Ciampino - lot 20:00
Najprościej: taksówka z Castel Gandolfo prosto na lotnisko (kilkanaście minut jazdy, cenę ustalcie przed wyjazdem). Taniej: pociąg FL4 do stacji Ciampino i stamtąd krótki autobus (Ciampino Airlink) albo taksówka na lotnisko. Na lotnisku bądźcie ok. 18:00, czyli 2 h przed lotem.
Punkty widokowe w planie
| Dzień | Nr | Miejsce | Pora | Koszt |
|---|---|---|---|---|
| Pt | 16 | Terrazza Belvedere del Palatino | południe | w bilecie do Koloseum |
| Pt | 13 | Taras Mercati di Traiano | popołudnie | opcjonalnie, ok. 15 € |
| Pt | 12 | Terrazza delle Quadrighe (Vittoriano) | zachód słońca | ok. 18 € |
| Pt | 14-15 | Kapitol: tarasy nad Forum | po zmroku | za darmo |
| Pt | 11 | Ponte degli Annibaldi - Koloseum nocą | wieczór | za darmo |
| Sob | 17 | Ogrody Palazzo Colonna | przed południem | w bilecie do pałacu |
| Sob | 19 | Trinità dei Monti | złota godzina | za darmo |
| Sob | 20 | Terrazza del Pincio | zachód słońca | za darmo |
| Nd | 1 | Kopuła św. Piotra | rano | płatne |
| Nd | 4 | Ponte Sant'Angelo | w ciągu dnia | za darmo |
| Nd | 5 | Janikulum + Fontana dell'Acqua Paola | zachód słońca | za darmo |
| Pn | 8 | Dziurka od klucza na Awentynie | do 8:00 | za darmo |
| Pn | 6-7 | Giardino degli Aranci i Sant'Alessio | rano | za darmo |
| Pn | 9 | Villa Celimontana | przed południem | za darmo |
| Wt | - | Belweder nad Jeziorem Albano (poza książką) | południe | za darmo |
Testaccio - nasza baza
Mercato di Testaccio
Hala targowa: śniadanie, lunch przy stoiskach. Pn-sob ok. 7:00-15:30, w niedzielę zamknięte.
Piramida Cestiusza i Porta San Paolo
Przy metrze Piramide, widać ją z ulicy o każdej porze.
Historia i ciekawostki
Grobowiec urzędnika Gajusza Cestiusza z ok. 12 r. p.n.e., ok. 36 m wysokości. Z napisu wiemy, że zbudowano go w 330 dni. Przetrwał, bo wmurowano go w mury Aureliana.
Cmentarz Akatolicki
Jeden z najpiękniejszych cmentarzy Europy, kolonia kotów przy piramidzie. Pn-sob 9:00-17:00, nd 9:00-13:00 (ostatnie wejście 30 min przed zamknięciem).
Historia i ciekawostki
Leżą tu poeci John Keats (na nagrobku: "Tu leży ten, którego imię zapisano na wodzie") i Percy Shelley, a także Antonio Gramsci.
Monte Testaccio
Sztuczne wzgórze widoczne między ulicami dzielnicy - wokół niego knajpki i kluby.
Historia i ciekawostki
Wzgórze usypano w I-III w. z ok. 50 mln potłuczonych amfor po oliwie, przywożonej głównie z Hiszpanii do pobliskiego portu na Tybrze. Od łacińskiego testae (skorupy) pochodzi nazwa dzielnicy.
Jedzenie
Felice a Testaccio - cacio e pepe (nd, kolacja)
Via Mastro Giorgio 29, kilka minut od noclegu. Codziennie 12:30-15:30 i od 19:00 do 23:30. Bez rezerwacji - najlepiej przyjść na otwarcie.
Trattoria Da Enzo al 29 (sob, kolacja)
Via dei Vascellari 29, Trastevere. Pn-sob, bez rezerwacji dla małych grup - kolejka przed otwarciem. W niedzielę zamknięte.
Antico Forno Roscioli - pizza na kawałki (sob, obiad)
Via dei Chiavari 34, przy Campo de' Fiori. Pn-sob od rana do ok. 19:30-20:00.
Café Merenda - wypieki (wt, śniadanie)
Via del Gazometro 5/A, Ostiense, obok Testaccio. Godziny do sprawdzenia (wg serwisów w poniedziałki zamknięte).
Faro - Caffè Specialty (sob, przed południem)
Via Piave 55, przy Porta Pia. Kawa specialty i wypieki, bez rezerwacji. Godziny różne w źródłach - sprawdźcie @farorome.
Pompi (sob, przy Schodach Hiszpańskich)
Via della Croce, 2 min od Piazza di Spagna. Najsłynniejsze tiramisu w Rzymie, na wynos, wiele smaków. Zwykle 11:00-21:30.
Merisù (nd, Trastevere)
Via di San Francesco a Ripa 29. Tiramisu składane na oczach klienta, chrupiąca wersja. Do późnego wieczora.
Two Sizes (sob, przy Piazza Navona)
Via del Governo Vecchio 88. Tylko na wynos, dwa rozmiary (ok. 2,5-4 €). Wt-nd 11:00-22:00, w poniedziałki zamknięte.
Trapizzino (Testaccio)
Via Giovanni Branca 88. Trójkątna kieszeń z ciasta pizzy z rzymskimi duszonymi nadzieniami - wymyślona właśnie tu. Szybko i tanio.
Pizzeria Da Remo (Testaccio)
Piazza di Santa Maria Liberatrice 44. Klasyczna cienka pizza rzymska, głośno i lokalnie, raczej wieczorem.
Mordi e Vai (Mercato di Testaccio)
Stoisko w hali targowej z kanapkami z rzymskimi duszonymi mięsami. Pn-sob w porze lunchu.